Bir website, dijital dünyada; tabelası ve vitriniyle 7/24 açık bir ticarethane gibidir.
Ziyaretçilerinizin sizinle temasa geçmesini sağlayan, hizmetlerinizi sergileyen, satış yapmanıza olanak sağlayan ve her detayıyla sizi temsil eden bir mekandır.
Nasıl ki fiziksel bir mekanın-bir ticarethanenin; tabelasının okunur, vitrininin ilgi çekici ve konumunun ulaşılabilir olması önemliyse; websiteniz de aynı mantıkla çalışmalıdır.
Satmak istediğiniz ister bir imaj olsun, ister bir düşünce, ister bir ürün veya hizmet; website kimliğinizi sergileyen ve ziyaretçilere ulaşılır olmanızı sağlayan bir araçtır...
Bir websitesinin en önemli görevi; ziyaret edilmeye uygun ve ulaşılabilir olmasıdır.
Peki bir website ulaşılır olmazsa ne olur?
Örneğin:
📌 Mobil bankacılık uygulamanızı açtınız ve havale yapmak istiyorsunuz: Kaç saniye beklersiniz?
📌 Online bir mağazaya girdiniz, ancak ürünler yavaş yükleniyor: Ne kadar sabredersiniz?
Sosyal medyanın, mobil kullanım ve internet hızının da etkisiyle insanların dikkat ve sabır süresi dünya çapında maksimum 3,5 saniyedir.
Eğer 3,5 saniyenin üzerinde açılan bir websiteniz varsa; bu görünmeyen bir tabelaya, bulunamaz bir adrese ve ulaşımı zor bir mekana denktir ve kullanıcılarınızın %90'a yakınını kaybedeceğiniz anlamına gelir.
Websitenin görevini yerine getirmesinin göstergeleri; hızı, altyapısı, tasarımının işlevsel, kullanıcı dostu olması ve nihai olarak yapılış amacına hizmet etmesidir.
Websitenin kuruluş amacı neyse bütün fonksiyonları buna hizmet etmelidir.
Ülkemizde websitelerine ve mobil uygulamalarına (özetle dijital varlıklarına) en fazla yatırım yapan; ziyaretçi alışkanlıklarını en fazla analiz eden ve bu alanda çalışma yürütenlere öncü olan sektörlerden biri yaygın ve bilinen e-ticaret platformlarıdır. Bu platformları sadece kullanarak bile websitenin işlevsel olarak nasıl olması gerektiğine kolaylıkla karar verebilirsiniz.
Örnek vermek gerekirse herhangi yaygın bir e-ticaret platformunun websitesi veya mobil uygulamasını inceleyin; ister yorum okuyun, ister ürünlere bakın; ekranda mutlaka sepet kısmını görürsünüz ve her nereye bakarsanız bakın fiyat ve sepete ekle butonu mutlaka gözünüze çarpacaktır. Hatta bazı platformlarda ekranda logo görmediğiniz yerlerde bile sepet butonunu göreceksinizdir. İşte bu işlevin, markadan bile önemli olduğunun bir göstergesidir. Günün sonunda ister Trendyol olun, ister Hepsiburada; nihai amacınız ürün satmaktır. Ziyaretçileri bir şey satın almaya yönlendirmiyorsa; o website veya mobil uygulama işlevsel olarak görevini yerine getirmiyordur.
Eğer bu işlevsel perspektifle bakacak olursanız; dijitale bile bakmanıza gerek yok Migros, McDonald's, Burger King, Starbucks gibi fiziksel hizmet veren yaygın ve başarılı markaların yaklaşımlarından ilham alarak websitenizi en işlevsel hale getirebilirsiniz.
Hangi işte olursa olsun; başarı kaynağının birazı özgünlükse, birazı da denenmiş, yaygın, başarılı ve başarısız örneklerden feyz almaktır.
"Bunu yaptırma amacımız nedir?" sorusuna cevap vermeden herhangi bir dijital varlık (website veya mobil uygulama) yaptırmaya başlamayın.
Çünkü website yapımı veya mobil uygulama geliştirme gibi hizmetler; reklam, sosyal medya yönetimi ve SEO hizmetleri gibi hem süreç hem sonuç odaklı değil sadece sonuç odaklı bir iştir.
Süreç ne kadar kısa tutulur, sonuca ne kadar hızlı ulaşılırsa başarı ve memnuniyet o kadar artar.
1. Varmak İstediğiniz Yere Karar Verin:
Website yaptırma işini; ulaşım hizmetinden faydalanmak gibi düşünün ve kendinizi bir yerden bir yere gidecekmişsiniz gibi hayal edin.
Yola çıkmadan; nereye gideceğinize, oraya hangi araçla varmak istediğinize, nasıl bir deneyim istediğinize (hızlı-ekonomik-konforlu-güvenli) ve ne fiyatta hizmet alacağınıza karar vermelisiniz.
2. Verimliliği Değerlendirin:
Kullanacağınız araç (yani website yaptırma hizmeti özelinde iş birliği yapacağınız ajans) varacağınız noktayı ve varma şeklinizi değiştirir.
Kaptandan dağa çıkmasını, şoförden uçak kullanmasını, pilottan metro sürmesini istemediğiniz müddetçe başarısızlık olası değildir.
Sadece verimlilik açısından şunu göz önünde bulundurmak gerekir; bir şoför, uygun bir araçla, teorik olarak insanın ayak bastığı her yere sizi götürebilir; ancak kıtalar arası bir yolculuğa da taksiyle çıkmak pek verimli olmayacaktır.
3. Kontrol Kimde Olacak?
Herhangi bir araca bindikten sonra size sorulacak soru "nereye varmak istediğiniz" olacaktır demiştik. Varmak istediğiniz yer fiyatı ve süreyi belirleyecektir. Yol üstünde sıra dışı bir durum (trafik-afet vb) yaşanmadığı veya varılacak yer değişmediği müddetçe fiyat değişmez.
Ulaşım aracının size teminatını vereceği şeyler (hız-güven-konfor vb) daha araca binmeden belirlidir.
Size teminatı verilen çerçevenin dışına çıkıldığı durumlarda; örneğin hız vaad edilip gecikildiyse, konfor vaad edilip sizden arabayı itmeniz istenildiyse; burada hakkınızı sonuna kadar savunmalısınız.
Ancak bu durumların dışında aracın kullanılma biçimine, gidilecek rotaya, sürücünün inisiyatifindeki herhangi bir şeye karışmak hizmeti işlevsiz kılar. Yani taksiye binip direksiyonu tutmaya çalışırsanız, yaşanacak kazalarda en az sürücü kadar; mesuliyeti ve zararı paylaşmış olursunuz.
Eğer aracı siz sürecekseniz taksi yerine araç kiralamayı, aracı sürmeyip nasıl sürüleceğine karar verecekseniz de aracınıza şoför tutmanız daha uygun olacaktır.
Bu durumların website yapımı için tam karşılığı ise projenin büyüklüğüne göre bir ekip istihdam etmeniz olacaktır.
Bir websitesinin yapımı tam olarak inşaat işi gibidir. Projenin büyüklüğüne göre çalışacak kişi sayısı değişir.
Nasıl ki inşaat işinde projenin büyüklüğü; temelin derinliğine, kullanılacak yapı elemanları, teknoloji ve personele etki ediyorsa website yapımında da durum böyledir.
İşlerin Bölümlere Ayrılması
1. Planlama (database architect)
2. Tasarım (ui/ux)
3. Uygulama (front-end)
4. Kodlama (back-end)
5. İçerik (content writer)
6. Entegrasyon
7. Yayına Alma ve Test
1. Planlama:
Bu aşamada mutsuzluğun anahtarı; çerçevenin net çizilmemesidir.
İstenilen website; amaç, işlev, tasarım, içerik olmak üzere dört başlıkta netleştirilmelidir.
Projede kullanılacak araçlara, kişi sayısına, süreye bu unsurlarla bu aşamadayken karar verilir; ki bu durum da maliyeti belirler.
Hizmet almak yerine istihdam yoluyla website yapmayı tercih edecekseniz bu aşamada bir product manager veya deneyimli bir full-stack developer gibi bilen birilerinden (veya bizden) destek almanızı tavsiye ederiz.
2. Tasarım:
Maliyetlerin başladığı nokta burasıdır.
Mevcutta yayında olan bir site varsa en hassas tasarım şöyle yapılır;
- Bu sitenin verilerinin iyi bir analizini yapıp; kullanıcı deneyimi ve ihtiyaçların tespiti, bu analizden yola çıkarak yeni tasarımda başarılı uygulamaları tutup, eksiklikleri giderecek yenilikler yapmaktır.
Ancak bu tasarım zaman ve para açısından maliyetli olduğu için genel olarak kullanıcı sayısı çok olmayan sitelerde tercih edilmezler. Bunun yerine en yaygın tasarım yöntemi tercih edilir:
- Bu yöntemde sektörün yerli/yabancı bütün başarılı örnekleri alınır, bunlar global benchmarklarla karşılaştırılır, ardından; hedeflenen pazar veya pazarların alışkanlıklarına göre tasarım şekillendirilir.
Bu süreçte yapılacak projenin büyüklüğüne göre; analiz yapacak product manager, graphic designer, ui/ux designer gibi tasarımcılar websiteyi; yapılmadan önce figma ile website yapılmaya başlamadan önce nasıl bir görünüme sahip olacağının çerçevesini çizerler.
Son olarak en çok kullanılan ve en ekonomik tasarım yolu ise şudur: başarılı bir websitenin uyarlanmasıdır.
- Uyarlama aslında sıfırdan tasarlamaktan daha zordur. Çünkü bir başkası için özel olarak dikilmiş bir kıyafeti biçip dikmek durumunda kalırsınız; giyecek kişinin fiziksel özellikleri dolayısıyla yakışmama riski vardır. Ekonomik olmasını sağlayan ise şudur: tasarım aranmaz-ilham beklenmez-sıfırdan tasarlamakla vakit kaybedilmez; sonuç olarak varılacak unsurun çerçevesi nettir; ancak yine de tasarımcı çalışır.
3. Tasarımın Uygulanması:
Tasarım onaylandıktan sonra front-end developer; tasarımı modüllere bölerek arayüz kodlamalarını yapar. Burada yapılan işi prefabrik yapıların (mesela lego parçalarının) hazırlanması gibi düşünbilirsiniz. Tasarımın tümü göz önünde bulundurularak sıfırdan parça parça tasarımlar kodlanır. Binanın duvarları gibi ziyaretçilerin göreceği ve temas edeceği her şeyin hayata geçirildiği aşama budur.
4. Kodlama
Front-end tarafındaki elementler tamamlandıktan sonra back-end dediğimiz; ziyaretçilerin görmediği ancak website işlevlerinin düzgün bir şekilde çalışmasını sağlayacak kısımlar tamamlanır. Sihrin gerçekleştiği kısım burasıdır. Websitesinin işlevleri, altyapısı, veritabanı mimarisi ve yükü buradadır.
5. İçerik:
Websitede içerik olarak: fotoğraflar, banner vb tasarım öğeleri, videolar ve metinler bulunur.
İleri Kaba:
Genellikle website inşaatta "ileri kaba" olarak tabir edilen haliyle teslim edilir. Yani ilk dört maddede saydıklarımız ile website yapım hizmeti teknik olarak tamamlanmış, beşinci ve altıncı aşamaların maliyetleri ise tamamen müşterinin estetik kaygılarına, taleplerine ve ihtiyaçlarına göre değişkenlik gösterir.
İçerik Maliyeti:
İçerik maddesinin website yapımının önemli bir parçası olmasına rağmen hizmete dahil olmamasının sebebi şudur; websiteye eklenecek videonun çekimi ve kurgulanması, bannerların tasarlanması, içeriklerin yazılması gibi işler başlı başına ayrı bir iştir fiyatta yaşanabilecek esneklikler dolayısıyla website maliyetine dahil edilmesi zordur.
Özetle içerik; projenin peyzajı-mobilyası yani makyajı gibidir. İçerik olmazsa en harika tasarım bile kendisini gösteremez. Bu sebeple websiteye en son yerleştirilecek parça olmakla birlikte hazırlıkları planlama aşaması ile birlikte başlamalı, hizmet alınacaksa da daha bu aşamada netleştirmek gerekir.
Projenin büyüklüğüne, hazırlanacak içeriklere göre istihdam edilecek kişi türü (videographer, graphic designer, content writer, SEO specialist) ve sayısı değişir.
6. Entegrasyon
Analitik araçları ve üçüncü parti modüllerin entegrasyonu sağlanır.
Bu üçüncü parti modüller genellikle; sanal pos, rezervasyon modülü, QR menü gibi başka bir yerden alınan hizmetlerin modülleridir ve genel olarak API (Application Programming Interface) ile entegre edilir.
Entegrasyon sürecinde maliyeti artıran etmenler ise; websiteden ürün/hizmet satılıp-satılmayacağının, ödeme alınıp alınmayacağının ve rezervasyon vb sistemlerin olup olmayacağıdır.
7. Yayına Alma ve Test
İçerik ve entegrasyon tamamlandıktan sonra test süreçleri başlar, son hatalar ve buglar tespit edilerek sorunlar gidilerek website yayına alınır (ancak yayına alındıktan sonra tekrar test edilir).
İdeal olan websitenizi yayına almadan önce (daha içerik aşamasında) URL'lerin karşılaştırılıp, önceki URL'lerinizin yeni websitede karşılıklarının olup-olmadığının incelenmesidir.
Eğer website geçişi sırasında doğru önlemler alınmazsa SEO açısından dezavantajlı bir duruma düşebilir ve en büyük maliyeti trafik olarak yaşayabilirisiniz. Bu sebeple website yayına alındıktan sonra uzunca bir süre test süreci bitmez.
Yukarıda saydığımız yedi maddede website maliyetlerini etkileyen faktörleri listeledik; website maliyetinizi hesaplarken bu faktörleri göz önünde bulundurmanız gerekmektedir.
Eğer irrasyonel bir şekilde maliyetleri azaltma çabasına girişirseniz; bu süreçlerden birinin hak ettiği değeri görmemesi nedeniyle daha fazla maliyet yaratacağını göz önünde bulundurmanızı tavsiye eder; website yaptırmak isterseniz planlama ve maliyet hesabı için bizden ücretsiz destek alabileceğinizi belirtmek isteriz.
Eğer kullanıcı sayısından (reklam vb) gelir elde eden bir haber sitesi veya sitenizde yayınlanan ilanlardan para kazanan bir emlak platformu değilseniz websitenize giren ziyaretçi sayısı sizin hiçbir işinize yaramayayacaktır.
Günün sonunda bu websitenin yapılış amacı satış gerçekleştirmek ise başarısını ölçmenizi sağlayacak göstergeler;
1. Ürün ve hizmetlerinizle etkileşime geçecek müşteriler
- Ürünlerinizi sepete ekleyip/takip edecek
- Hizmetinizle ilgili fiyat soracak/teklif alacak
- Sizi arayacak
2. Dijital kanallardan yapılan satışta yaşanan artıştır
Hiç kimse durup dururken; eğlendiği çarşıyı-pazarı-avm'yi terk edip kenarda-köşede duran bir dükkanı ziyarete gitmez. Üstelik hangi ürünü satıyor-hangi hizmeti veriyor olursanız olun kullanıcılarınız websitenizde sosyal medya platformlarında geçirdiği vakit kadar vakit geçirmez veya sizi bu sıklıkta ziyaret etmez.
Yeni kullanıcı elde etmenin en hızlı yolu: reklamlar aracılığıyla dikkatleri dükkanınıza çekmek, mevcut kullanıcıları elinizde tutmanın yolu ise harika bir müşteri deneyimi sunmaktır. Bu noktada markanız için yapılan yorumlar da her şeyden kıymetli ve operasyonel süreçteki hatalarınızı düzeltmeniz açısından öğreticidir.
Hizmet vermeye elverişli ve ziyaretçiler açısından kullanışlı olmayan bir mekanın yaşatacağı ticari zararlar nelerse; satış yapmaya elverişli olmayan bir websitenin altyapısından ve tasarımından (yani planlamasından) yaşanacak aksaklıklardan göreceğiniz zararlar da aynısı olacaktır.
Mobil Tasarımın Önemi:
Bugün dijitalde kullanıcıların %90'ından fazlası mobil cihazlar kullanmakta, hız, kolaylık ve işlevsellik talep etmektedir.
Kullanıcıların bu taleplerini gözardı ederek mobil odaklı olmayan bir websitesi planlamak; yer çekimi kanununu göz ardı ederek bir uçurumdan atlamaya benzer.
Bütün bunlara rağmen hâla websitelerin çoğu desktop odaklı tasarlanıp mobile göre "optimize ediliyor". Oysa website tasarımının mobil odaklı yapılması zaten desktop için optimum seviyeyi sağlayacaktır.
1. Kartvizit Websiteler:
En ilkel website biçimidir, amacı "iletişim bilgilerini paylaşmak"tır. Dijitalde müşteri edinme kaygısı ile hareket etmeyen markalar için website kartvizit niteliğindedir. Kullanıcılar; bu siteler üzerinden sadece sitenin sahibine dair kartvizit niteliğindeki bilgilere ulaşır, iletişim; eposta, telefon araması veya fiziksel ziyaretle gerçekleşir.
2. İnformativ Websiteler:
Amacı "iletişim bilgilerini paylaşmak" ile birlikte kullanıcıya faydalı olacak görsel ve yazılı "bilgi vermek"tir. Haber siteleri, bloglar ve Vikipedi bu türdeki websitelerin en güzel örneğidir. Markalar kartvizit niteliğindeki websitelerine ekledikleri blog makaleleri ile ikincil nesil websitelerin sahip olurlar
3. Listeleme Websiteleri:
İlanların ve iletişim bilglerinin paylaşıldığı rehber niteliğindeki websitelerdir. Hap şeklinde kısa bilgiler vererek ziyaretçiler ile ilan verenler arasındaki iletişimi sağlar. En güzel örnekleri sahibinden.com vb emlak/ilan siteleri ve Behance benzeri portfolyo siteleridir.
4. Platformlar:
Dördüncü nesil website biçimidir. Platformlar kullanıcı girişi yapılarak ziyaretçileri websitenin üyeleri haline getiren; üyelerin sitenin içeriklerini kullanmasına veya geliştirip katkı sağlamasına olanak tanıyan türdür. En iyi örnekleri forumlar, ekşisözlük ve Netflix vb medya platformlarıdır.
5. Arama Motorları:
Beşinci nesil websiteleridir. Asıl amacı listeleme ile aynıdır ancak ziyaretçiyi yönlendirme işlevi görerek her nereyi ziyaret edecek olursa olsun arama ve araştırma aşamasında vazgeçilmez olmayı hedefler. Ne olduğunu çok iyi bildiğiniz bu türün en başarılı temsilcileri Google ve Yandex'tir.
6. Sosyal Medya Platformları:
Altıncı nesil website biçimidir. Kendisinden önceki beş türün harmanlandığı hibrit bir modeldir. Öncekilerden en büyük farkı; iletişimde kullanıcıların öncelikli, platformların ise perde arkasında kalmasını sağlamasıdır. İçerikler tamamen kullanıcılar tarafından üretilir ancak veriler ve tüm haklar doğrudan sosyal medya platformlarına aittir. Dünyada en başarılı örnekler Facebook, Instagram, Youtube ve Tiktok'tur.
7. E-ticaret Platformları
Yedinci nesil website biçimidir. Ürünlerin ve hizmetlerin satışı için "bilgi verme", "platform" gibi iki türün satınalma kanalları (sanal pos ve ödeme yöntemleri) ile birleştirilmiş bir versiyonudur. Amazon, Trendyol, Hepsiburada, N11, Getir gibi platformlar en güzel örnekleridir
8. Lead Odaklı Websiteler
Sekizinci nesil website biçimidir. Bu tipte websiteler e-ticaret alanında satamayacakları ürün veya hizmetleri bunları arayan niş bir kitleyle iletişime geçerek satmayı hedefleyen işletmeler içindir. Bu sitelerin en ayırt edici özelliği harekete geçirici butonlar (call to action) ve formlar ile kullanıcının iletişime geçmesi sağlamasıdır. Şu anda ziyaret etmekte olduğunuz The Praxis websitesi bunun en güzel örneklerinden birisidir.